فصل چهارم : نتایج
4-1- جدایههای قارچ عامل بیماری 55
4-2- علائم بیماری پوسیدگی زغالی ناشی از قارچ M. phaseolina 56
4-3- مشخصات قارچ عامل بیماری(M. phaseolina)61
4-4- پراکنش قارچ عامل بیماری در استان مازندران 63
4-5- گروهبندی جدایههای قارچ M. phaseolina در محیط کلرات پتاسیم 64
4-6- جمعیت اسکلروتهای قارچ عامل بیماری در خاک 70
4-7- درصد آلودگی مزارع سویا به بیماری پوسیدگی ذغالی 74
4-8- درصد آلودگی بذر 75
4-9- تعیین دمای کمینه، بهینه، بیشینهی سرعت رشد پرگنههای قارچ 78
فصل پنجم : بحث و بررسی 79
پیشنهاد 83
فصل ششم : منابع 84
چکیده انگلیسی 97
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 1-1- سطح زیر کشت و میزان تولید سویا در دنیا وعمدهترین کشورهای تولید کننده طی
سالهای 2003 تا 2006 5
جدول1-2- سطح زیر کشت و میزان تولید سویا درکشور و استان مازندران طی سالهای
1385 تا 1389 5
جدول2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران 15
جدول2-2- ردهبندی قدیم و جدید قارچ عامل بیماری(M. phaseolina) 25
جدول2-3- میزان نفوذ آب در خاکهای مختلف 36
جدول3-1- مراحل مختلف رشدی گیاه سویا 52
جدول 4-1- مشخصات محل و میزبان جدایه های قارچ M. phaseolina55
جدول 4-2- واکنش رشدی جدایههای قارچ M. phaseolina جدا شده
از میزبان های مختلف و تیپهای رشدی حاصل از آنها بر روی محیط حاوی کلرات پتاسیم 66
جدول4-3- مقایسه 24 ایزوله قارچ M. phaseolina براساس میزان رشد شعاعی در محیط
PDA و محیط کلرات پتاسیم68
جدول 4-4- تعداد اسکلروتها در انواع بافت خاک، اسیدیته(PH) و درصد
مواد آلی(%O.C) 70
جدول4-5- تعیین درصدآلودگی بذر 76
جدول4-6- تعیین اندازهگیری وزن صد دانه77
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل1-1- پوسیدگی ذغالی سویا 7
شکل1-2- بیماری پوسیدگی فیتوفترایی سویا 9
شکل1-3- بیماری مرگ گیاهچه سویا10
شکل1-4- نماتد گره ریشه 11
شکل2-1- پراکنش جغرافیایی قارچ M. phaseolina در ایران 19
شکل2-2- پراکنش جغرافیایی قارچ M. phaseolina در جهان 20
شکل2-3- انتقال قارچ عامل بیماری از طریق بذر 23
شکل2-4- جوانه زدن اسکلروت 23
شکل2-5- بذر آلوده جوانه زده که به سرعت از بین میرود 24
شکل2-6- اسکلروتهای(سختینهها) سیاه رنگ قارچ با ظاهر مشبک مانند 27
شکل2-7- اسکلروتها از اجتماع سلولهای هیف به وجود میآیند 27
شکل2-8- در اوایل رشد هیفها کاملاً شفاف و فاصله بین جدارههای عرضی خیلی زیاد است 28
شکل2-9- با افزایش سن قطر هیفها افزایش یافته و سیتوپلاسم آنها حفرهدار میشود 28
شکل2-10- ریسه قارچ عامل بیماری با حالت فشردگی در محل انشعاب 29
شکل2-11- A)) در مراحل اولیه آلودگی طوقه بوتههای آلوده در محل تماس با سطح خاک و کمی
بالاتر به رنگ قهوهای روشن درمیآید، B)) در مراحل انتهایی، آلودگی تا قسمت بالای ساقه پیشروی
کرده و ساقه به رنگ قهوهای تیره تا سیاه دیده میشود 32
شکل2-12- A)) در بوتههای سالم بافت کاملاً شفاف و زنده است و ریشههای فرعی وجود داشته
B)) در بوتههای آلوده، زیر اپیدرم کاملاً حالت ذغالی دارد و ریشههای فرعی وجود ندارد 33
شکل2-13- تشکیل اسکلروت در بافت زیر اپیدرم 34
شکل2-14- مثلث بافت خاک 36
شکل3-1- مزرعه سویا آلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی(دشت ناز- ساری) 42
شکل3-2- جداسازی قارچ M. phaseolina روی محیط کشت PDA 43
شکل3-3- خالصسازی قارچ M. phaseolina روی محیط کشت PDA 44
شکل3-4- محیط کشت کلرات پتاسیم45
شکل3-5- کادر اندازی و شمارش تعداد گیاهان سالم و آلوده46
شکل 3-6- جداسازی و تعیین جمعیت اسکلروتهای قارچ در خاک47
شکل3-7- شمارش اسکلروتها در نمونه خاک 48
شکل3-8- (A) . بذرهای حاصل از بوتههای سالم در تشتکهای پتری حاوی محیط کشت
PDA B)) . بذرهای حاصل از بوتههای آلوده در تشتکهای پتری حاوی محیط کشت PDA 49
شکل3-9- A)) بذور جدا شده از بوتههای سالم B)) بذور جدا شده از بوتههای آلوده با
لکههای قهوهای تا سیاه در روی آنها 52
شکل3-10- A)) قرار دادن دیسک 5 میلیمتری قارچ در وسط پتری حاوی محیط کشت PDA
B)) رشد پرگنهها پس از 24 ساعت53
شکل4-1- مزرعه سویا آلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی57
شکل4-2- تشکیل نشدن غلاف در اثر خشکیدگی پیش از موعد 57
شکل4-3- A)) بذور حاصل از بوتههای سالم (B) بذور حاصل از بوتههای آلوده 58
شکل4-4- علائم آلودگی در ساقههای آلوده سویا 59
4-5- ریشه سالم وآلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی 60
شکل4-6- (A) پرگنههای قارچ به رنگ سفید شیری B)) ریسه جوان با سیتوپلاسم دانه دانه 61
شکل4-7- A)) پرگنههایی به رنگ قهوهای کم رنگ (B) حفرهدار شدن ریسهها با افزایش سن 62
شکل4-8- (A) پرگنهها به رنگ سیاه B)) سیاه رنگ و بند بند شدن ریسهها در مراحل نهایی
رشد ریسهها 62
شکل4-9- مناطق عمده گسترش بیماری در مازندران 63
شکل4-10- رشد عادی و نرمال قارچ عامل بیماری بر روی محیط کلرات پتاسیم 64
شکل4-11- رشد قارچ عامل بیماری به شکل پرمانند بر روی محیط کلرات پتاسیم 65
شکل4-12- رشد محدود قارچ عامل بیماری بر روی محیط کلرات پتاسیم 65
شکل4-13- مقایسه 24 ایزوله قارچ M. phaseolina براساس میزان رشد 69
شکل4-14- میزان آلودگی خاک به اسکلروتهای قارچ در مناطق مختلف استان مازندران 71
شکل4-15- تعداد اسکلروتها در بافتهای مختلف خاک در مناطق مختلف مازندران 72
شکل4-16- جمعیت اسکلروتهای قارچ در اسیدیتههای مختلف خاک در مناطق مختلف مازندران 73
شکل4-17- تعداد اسکلروتهای قارچ عامل بیماری در %OC مختلف 74
شکل4-18- میانگین درصد آلودگی مزارع سویا به بیماری پوسیدگی ذغالی در مناطق مختلف
استان مازندران 75
شکل4-19- (A) بذور حاصل از بوتههای سالم (B) بذور حاصل از بوتههای آلوده که قادر
به جوانهزنی نبودند 77
شکل4-20- درصد آلودگی بذر 80
چکیده:
پوسیدگی ذغالی سویا ناشی از (Tassi) Goid Macrophomina phaseolina یکی از بیماریهای مهم سویا در ایران وجهان به شمار میرود. قارچ عامل بیماری، خاکزاد و بذرزاد بوده که موجب خسارت کمی و کیفی محصول میگردد. بنابراین شناسایی، گسترش و کنترل بیماری از اهمیت فراوانی در ایران برخوردار است. برای کنترل شیمیایی این بیماری به علت خاکزی بودن، محدودیتهایی مثل مشکلات زیست محیطی و اقتصادی در استفاده از سموم وجود دارد. تعیین میزان آلودگی خاک به قارچ عامل بیماری برای مدیریت کنترل آن از اهمیت زیادی برخوردار است. در این بررسی تعداد اسکلروتهای موجود در خاک مزارع مختلف، درصد آلودگی مزارع به بیماری، تعیین نقشه پراکنش بیماری در استان مازندران، میزان آلودگی بذر، گروهبندی جدایههای قارچ M. phaseolina براساس محیط کلرات پتاسیم، تعیین دمای کمینه، بهینه و بیشینه رشد قارچ عامل بیماری در آزمایشگاه و تأثیر شرایط خاک در باقی ماندن میزان اسکلروت در خاک بررسی گردید. در این بررسی تعداد اسکلروتها در خاک حداکثر با میانگین 5/27 عدد در خاکهایی با بافت سبک در شمال استان مازندران و حداقل با میانگین 6/14 عدد در هر گرم خاک در جنوب مازندران با خاکهایی با بافت سنگین تعیین گردید. بیشترین درصد آلودگی مزارع سویا به بیماری پوسیدگی ذغالی در شمال استان مازندران با 28 درصد و کمترین آن در جنوب استان مازندران با 5/8 درصد تعیین گردید. با استفاده از محیط کلرات پتاسیم جدایههای قارچ M. phaseolina دارای سه شکل نرمال، پرمانند و با رشد محدود بودند. دمای کمینه، بهینه و بیشینه رشد قارچ به ترتیب 10، 35 و 40 درجه سانتی گراد تعییین گردید.
کلمات کلیدی: سویا، پوسیدگی ذغالی، اسکلروت، درصد آلودگی، رشد کلنی

فصل اول
مقدمه

1- 1- تاریخچه و گیاه شناسی سویا:
این گیاه در فارسی با نامهای متفاوتی از جمله، سوژا، سویا، لوبیا روغنی، لوبیا چینی، نخود فرنگی چینی ولوبیا منچوری مشهور است. نام آن علمی Glycine max (L) و از تیره نخود (Fabaceae) می باشد که آن را به انگلیسی soybean مینامند. سویا گیاهی است که در بهار بعنوان کشت اول و در تابستان بعنوان کشت دوم کاشته می شود . سویا دارای ریشه اصلی عمیقی بوده که می تواند تا 150 سانتی متری خاک نیز نفوذ نماید. در سویا علاوه بر ریشه اصلی، ریشه فرعی به صورت حجمی نیز وجود دارد که در صورت مساعد بودن شرایط و وجود باکتری های همزیست سویا ، ازت موجود در هوا را، در گرههای ریشه سویا تثبیت می نماید . سویا گیاهی روزکوتاه است. رنگ گلهای آن متنوع می باشد سفید ، بنفش(از جمله صورتی) و گل آذین آن، خوشه ای و دانههای آن کلیوی یا گرد می باشند. سویا در دمای 8 تا 10 درجه ی سانتیگراد جوانه می زند، گیاهی است خودگشن و میزان دگر گشنی در آن کمتر از 5 درصد گزارش شده است . لذا می توان از بذور برداشت شده برای کشت سال های بعد استفاده کرد. گلدهی در سویا با روزهای کوتاه تحریک می شود . وزن هزار دانه در سویا بین 80 تا 450 گرم متغیر است. اما در ارقام زراعی متداول وزن هزار دانه، بین120 تا 230 گرم می باشد. دانه که بازده اقتصادی سویا است حدود 47 درصد وزن اصلی گیاه را درزمان رسیدن تشکیل می دهد. این گیاه برای اولین بار در دشتهای شمال چین در قرن یازدهم قبل از میلاد کشت می شد و بیش از 3000 سال قدمت دارد. طی چندین هزار سال سویا در شرق آسیا جهت تغذیه و بعنوان داروی تعدادی از بیماریهای انسان و همچنین تغذیه دام به کار می رفت. امروزه حدود 30 درصد روغن گیاهی در دنیا، از سویا بدست میآید. میزان خسارت این بیماری((M. phaseolina در کاهش محصول سویا در کشورهای آرژانتین، برزیل، کانادا، هندوستان، پاراگوئه و ایالت متحده امریکا در سال 1994 برابر با 23/1 میلیون تن (Wrather, 1995; Wrather et al., 1997) گزارش گردید. کاهش محصول بر اثر این بیماری در ایالات متحده امریکا 98/1 ، 28/0 و 49/0 میلیون تن به ترتیب در سالهای 2003، 2004 و 2005 بوده است (Wrather and Koenning, 2006). این دانه روغنی به عنوان یک محصول بومی تا آغاز این قرن که آمریکا آن را به یک محصول تجارتی عمده تبدیل کرد در انحصار آسیا باقی ماند. سویا در سال 1882 به برزیل راه یافت. برزیل اکنون یکی از تولید کنندگان و صادر کنندگان عمده سویا در جهان است. اروپائیان هم در قرن 17 با سویا به عنوان یک غذای عجیب شرقی آشنا شدند. سویا در سال 1790 به انگلستان راه یافت و در باغ‌های نباتی کاشته شد. در حال حاضر آمریکا بیشترین میزان تولید انواع سویا را در اختیار دارد که هر چند از حیث ظاهر شباهتی به هم ندارند اما از نظر ژنتیکی مشابه هستند. همچنین آمریکا بزرگ‌ترین صادرکننده سویا در دنیاست و همراه با چین و برزیل بیش از 90 درصد نیاز جهان را تأمین می‌کنند(Smith and Carvil, 1997). در سال‌های 1310 و 1316، انواعی از سویا از چین و هندوچین به ایران آورده شد و مورد آزمایش قرار گرفت. همچنین طی سال‌های 1318 و 1319 انواع مختلفی سویا از آلمان وارد کشور شد و در بنگاه اصلاح نباتات کرج مورد آزمایش قرار گرفت. تمام این آزمایشها حاکی از عملکرد خوب تولید بود. زراعت سویا به عنوان دانه روغنی از حدود سال 1342 با وارد کردن بذر آن به ایران در مناطقی مانند مازندران آغاز شد(وب سایت وزارت کشور). استان مازندران دارای شرایط آب و هوایی مساعد برای کشت سویا در کشور بوده و هر ساله حدود 30 هزار هکتار از اراضی آن به کشت سویا اختصاص مییابد که با توجه به متوسط عملکرد2700 کیلوگرم در هکتار، این محصول نقش مهمی را در تأمین بخشی از نیاز کشور به دانههای روغنی تأمین می کند(رعیت پناه، 1382). کنترل بیماری پوسیدگی ذغالی در زراعت سویا از اهمیت فراوانی برخوردار است. در استان مازندران در سال 1370 در شهرستان های جویبار و کیاکلا میزان آلودگی به بیماری تا 70 درصد نیز مشاهده گردید که در اثر شدت زیاد آلودگی بعضی از مزارع قابل برداشت نبوده است در این مناطق عملکرد محصول به 900 کیلو گرم در هکتار کاهش یافته بود(رعیت پناه، 1371). بررسی های انجام شده در سال های 81-80 نشان داد که ارقام و لاین های مختلف سویا واکنش های متفاوتی نسبت به بیماری پوسیدگی ذغالی نشان دادند که منجر به معرفی دو رقم متحمل به نامهای ساری و تلار در استان مازندران گردید(رعیت پناه و همکاران1381، رعیت پناه و همکاران 1383). هم اکنون مهم‌ترین مناطق کشت سویا در ایران به ترتیب شامل استان‌های مازندران، گلستان،لرستان، آذربایجان شرقی و دشت مغان است. از نظر پراکنش جغرافیایی این محصول، بیش از 90 درصد از اراضی زیرکشت سویا در استان‌های مازندران و گلستان قرار دارد. بنابراین وضعیت تناوب اراضی و به طور کلی الگوی کشت سالا‌نه در این دو استان نقش عمده‌ای در تعیین میزان سطح زیرکشت سویا در سطح کشور دارد(دفترآمار و فناوری اطلاعات وزارت کشاورزی، 1387). دانه سویا به طور متوسط حاوی 18 درصد روغن و44 درصد پروتئین است که می‌تواند مهم‌ترین ماده اولیه صنایع روغن‌کشی و تولید فرآورده‌های پروتئینی و خوراک دام باشد. در حال حاضر این دانه روغنی از نظر مجموع تولید و تجارت بین‌المللی مهم‌ترین دانه بقولا‌ت است(وب سایت وزارت کشور). جدول 1-1 و 1-2 سطح زیر کشت سویا را در عمدهترین کشورهای تولید کننده و همچنین در ایران و استان مازندران نشان میدهد.

جدول 1-1- سطح زیر کشت و میزان تولید سویا در دنیا وعمدهترین کشورهای تولید کننده طی سالهای 2003 تا 2006
میزان تولید(هزار تن)سطح زیر کشت(هکتار)نام کشور20062005200420032006200520042003سال7916078564753147274631351000303710002900045628506800آمریکا3627035461325463082114000000135410001297470013232400برزیل149001450014000137059100000890700082019708206870چین198001910018450180008215000761000075090006954000آرژانتین
جدول1-2- سطح زیر کشت و میزان تولید سویا درکشور و استان مازندران طی سالهای 1385 تا 1389
میزان تولید(هزار تن)سطح زیر کشت(هکتار)استان ها1389138813871386138513891388138713861385سال216002890040400313975/267931020012270172892010018106مازندران 1574401728381765801776271574437721082245863268617079281کل کشور
1-2- بیماری های سویا:
سویا دارای بیماری‌های قارچی، باکتریایی، ویروسی و نماتدی می‌باشد که از بیماری‌های قارچی میتوان به پوسیدگی ذغالی1 سویا، پوسیدگی فیتوفترایی سویا، بیماری لکه ارغوانی بذر سویا، لکه قهوهای سویا، زنگ سویا، سفیدک(کرکی) داخلی سویا، لکه موجی سویا، بیماری گیاهچه سویا و آنتراکنوز سویا اشاره نمود. از بیماری‌های باکتریایی معمولاً سوختگی‌های باکتریایی، خشکیدگی و پژمردگی باکتریایی و از انواع بیماری‌های ویروسی می‌توان ویروس موزائیک سویا را نام برد. از بیماریهای نماتدی سویا میتوان نماتد سیست سویا((Heterodera glycines و نماتد مولد گره سویا((Meloidogyne incognita را نام برد که این عوامل بیماریزا به ترتیب باعث ایجاد علائمی نظیر رنگ پریدگی بوتهها، کوتاه ماندن بوتهها، توسعه کم ریشهها، کاهش تعداد غدههای تثبیت کننده ازت، نکروزه وقهوهای شدن ریشهها، تشکیل گرههای نماتد در ریشه، کاهش تعداد غلاف و کاهش وزن هزار دانه میگردد. از میان بیماریهای قارچی پوسیدگی ذغالی یکی از مهمترین بیماری‌های شایع سویا است که سبب خسارت شدیدی به مزارع سویا شده و عملکرد را شدیداً کاهش می‌دهد.
1-2-1-پوسیدگی ذغالی(Soybean Charcoal Rot) :
عامل بیماری پوسیدگی ذغالی سویا قارچ M. Phaseolina میباشد. در زراعت سویا اسکلروتهای رها شده از بوتههای آلوده در خاک و بذور آلوده به عامل بیماری باعث انتقال بیماری از سالی به سال دیگر میگردند. اسکلروتهای موجود در خاک میتوانند سالهای زیادی بدون وجود میزبان در خاک زنده بمانند. شدت آلودگی زمانی که بوته ها در تنش رطوبتی یا کمبود مواد غذایی، فشردگی خاک، آلودگی به نماتدها و سایر عوامل بیماری زا باشند، به شدید ترین شکل دیده می شود. علائم بیماری در مرحله گیاهچه زمانی که شدت آلودگی در خاک زیاد باشد و در صورت کاشت بذور آلوده به عامل بیماری در شرایط خشک وگرم باعث پژمردگی و از بین رفتن بوتهها میگردد. در صورت وجود رطوبت و خنکی هوا قارچ عامل بیماری به صورت پنهان در بوتهها باقی مانده ومعمولا پس از گلدهی در شرایط استرس خشکی و گرما ظاهر می شود. این بیماری در درجه اول یک بیماری ریشه و طوقه است ولی می تواند در قسمت های هوایی گیاه نیز ظاهر شود. در بافت های آلوده، ریشه اصلی وقسمت پایین ساقه نوعی تغییر رنگ متمایل به خاکستری گسترش می یابد. سرانجام علائم بیماری گرداگرد ساقه را میگیرد وسبب زرد شدن برگها، پژمردگی ومرگ بوته می شود. در این مرحله با تشکیل اسکلروتها به صورت پوششی از پودر زغال مانند در روی اندامها و زیر اپیدرم نمایان می شوند به همین دلیل به این بیماری پوسیدگی زغالی گفته می شود(شکل1-1).
شکل1-1- پوسیدگی ذغالی سویا

1-2-2- بیماری پوسیدگی فیتوفترایی سویا (phytophtora rot of soybean):
بیماری پوسیدگی فیتوفترایی سویا برای اولین بار در شمال شرق هندوستان در سال 1948 گزارش گردید. اولین گزارش این بیماری از آمریکا در سال 1955 است. در این زمان این بیماری از استرالیا، کانادا، ایتالیا، ژاپن و شوروی گزارش گردید. این بیماری در شدت زیاد باعث کاهش شدید عملکرد و در روی ارقام حساس باعث 100 درصد کاهش محصول میگردد. شدت کاهش محصول در این بیماری به نوع رقم، میزان بارندگی و زهکشی خاک بستگی دارد. شدت این بیماری در خاکهایی با زهکش ضعیف و مناطقی با هرز آبهای سطحی بیشتر مشاهده میگردد. بیماری پوسیدگی فیتوفترایی سویا در هر مرحله از رشد سویا ممکن است اتفاق بیفتد. این بیماری باعث مرگ گیاهچه و پژمردگی بوتهها در مراحل بعدی میگردد. در ارقام غیر متحمل در صورت بروز آلودگی در ساقهها لکههای آبسوخته ممتد مشاهده شده، برگها به رنگ زرد و پژمردگی بوتهها مشاهده میگردند(شکل1-2). در این بیماری برگهای پژمرده شده چسبیده به بوتهها باقی میمانند. عامل بیماری قارچPhytophtora megasperma Drechs. F. sp. glycinea Kuan and Ervin است. در این قارچ اسپورانژیوفور ساده و در انتها تولید اسپورانژیوم(کنیدی) به ابعاد 53-32 ×65- 42 میکرومتر و بدون پاپیل میکند. اسپورانژیومهای تولید شده به راحتی توسط باد پراکنده میشوند. این اسپورانژیومها تولید وزیکول و زئوسپور کرده و یا این که میتواند مستقیماً جوانه زده و باعث گسترش آلودگی در مزارع گردند. درجه حرارت بهینه برای تولید زئوسپور 20 درجه سانتیگراد است. قارچ عامل بیماری بر روی بقایای گیاهان آلوده و همچنین بر روی گیاهان میزبان و یا با تشکیل اُاسپور با دیوارههای سخت و از طریق بذر از سالی به سال دیگر باعث انتقال بیماری میگردد.

شکل1-2- بیماری پوسیدگی فیتوفترایی سویا

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-2-3- بیماری مرگ گیاهچه :(Damping off)
قارچ عامل بیماری(Rhizoctonia solani) باعث پوسیدگی بذر قبل از جوانه زدن و همچنین بعد از جوانه زدن باعث مرگ گیاهچه میشود. در صورت شدت آلودگی این قارچ باعث کاهش 50 درصد بوتهها و 40 درصد محصول در برزیل و آمریکا شده است. قارچ عامل بیماری دارای دامنه میزبانی زیادی شامل محصولات زراعی، سبزیها، نباتات زینتی و درختان میوه میگردد. علائم آلودگی در مرحله گیاهچه در محل طوقه به صورت لکههای قهوهای آبسوخته و فرو رفته مشاهده میشود(شکل1-3). جدایههای قارچ رایزوکتونیا سولانی در گروههای مختلف آناستوموزی دستهبندی میشوند. رایزوکتونیای گروه 4 آناستوموزی(AG-4) دارای شدیدترین قدرت بیماریزایی بر روی سویا میباشد اماAG-1, AG-2-1, AG-2-11, AG-3, AG-5 نیز باعث بیماری در روی سویا میگردند.بیشتر جدایههای این قارچ بر روی محیط PDA در حرارت 25 تا 30 درجه سانتیگراد به خوبی رشد میکند. ریسهها در ابتدا شفاف و کم کم به رنگ قهوهای تا تیره در میآیند. فاصله بین جدارههای عرضی در این قارچ زیاد است. این قارچ در داخل خاک بدون وجود میزبان به صورت ساپروفیتی میتواند به خوبی به زندگی خود ادامه دهد. رشد این قارچ در خاک به مقدار ماده آلی ، رطوبت خاک، درجه حرارت، PH و جمعیت سایر میکروارگانیسمهای خاک بستگی دارد. جمعیت این قارچ بیشتر تا عمق 10 سانتیمتری خاک پراکنده است. میزان این قارچ با افزایش عمق خاک کاهش پیدا میکند. اگر میزان آلودگی خاک به اندازه 1 میکروگرم از میسلیوم قارچ در هر گرم خاک باشد باعث ایجاد بیماری در سویا میگردد. این قارچ تولید آنزیمهای پکتولیتیک وپروتولیتیک میکند. بذر ضعیف عامل اصلی برای نفوذ قارچ ها می باشد .ضعف شاید به خاطر صدمات مکانیکی ، فیزیولوژیکی یا پاتولوژیکی باشد .اگر بذر صدمه مکانیکی ببیند باعث نفوذ پاتوژن ها می شود که باعث آلودگی بذر می گردد. عوامل خاکی مثل دما و رطوبت و خشکی نامناسب ممکن است باعث تشدید آلودگی شود.

شکل1-3- بیماری مرگ گیاهچه سویا
1-2-4-بیماری ناشی از نماتدها در سویا:
بیش از 100 گونه نماتد بیماریزا در دنیا از روی سویا گزارش گردید. علائم بیماری نماتدی بر روی سویا شامل کاهش رشد، زردی برگها و در نهایت کاهش عملکرد وکیفیت دانهها میباشد. میزان خسارت این بیماریها بر روی سویا به میزان جمعیت نماتدها در خاک، نوع شخم، شرایط محیطی و رقم بستگی دارد. نماتدهای بیماریزای مهم بر روی سویا شامل Heterodera و Meloidogyne هستد. در بسیاری از موارد در مزارع سویا در اثر این بیماری غده و تورم بر روی ریشهها مشاهده میشوند(شکل1-4). در خاکهای آلوده برای کاهش جمعیت نماتد در خاک و کنترل بیماری استفاده از تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان از اهمیت زیادی برخوردار است. برای کاهش درصد آلودگی و افزایش عملکرد محصول مهمترین روش استفاده از ارقام مقاوم به نماتد میباشد.
شکل1-4- نماتد گره ریشه
1-3- اهداف تحقیق:
استان مازندران دارای شرایط آب و هوایی مساعد برای کشت سویا در کشور بوده و هر ساله حدود 30 هزار هکتار از اراضی آن به کشت سویا اختصاص مییابد که با توجه به متوسط عملکرد 2700 کیلوگرم در هکتار، این محصول نقش مهمی را در تأمین بخشی از نیاز کشور به دانه های روغنی تأمین می کند. بیماری پوسیدگی ذغالی هر ساله، بخصوص در سالهای خشک و کم باران باعث آلودگی مزارع سویای استان و کاهش کمیت و کیفیت محصول میگردد. بدین منظور کنترل و کاهش درصد آلودگی به این بیماری در مزارع مهم میباشد. برای مدیریت کنترل بیماری بررسی بیولوژی قارچ عامل بیماری و عوامل موثر در زنده ماندن آن دارای اهمیت زیادی است. در این تحقیق مزارع سویای مناطق مختلف استان مازندران برای این منظور مورد بازدید و بررسی قرار گرفت. به طور خلاصه، مهمترین اهداف مورد مطالعه در این تحقیق عبارتند از:
1- تعیین نقشه پراکنش بیماری پوسیدگی ذغالیPhaseolina) (Macrophomina در مزارع سویای استان مازندران
2- استفاده از محیط اختصاصی کلرات پتاسم برای گروهبندی جدایههای قارچ M. phaseolina در استان مازندران
3- تعیین میزان اسکلروت های قارچ عامل بیماری در خاک که باعث بقای عامل بیماری و انتقال آن از سالی به سال دیگر میگردد
4- تعیین تاثیر بافت خاک، اسیدیته خاک و میزان ماده آلی خاک بر میزان جمعیت اسکلروتهای قارچ عامل بیماری در داخل خاک
5- تعیین دماهای کمینه، بهینه و بیشینه سرعت رشد پرگنههای قارچ
6- مشخص کردن درصد آلودگی بذر برای تعیین بذرزاد بودن قارچ عامل بیماری
7- ثبت علائم بیماری در مراحل مختلف رشد سویا
فصل دوم
مروری بر منابع
2-1- بیماری پوسیدگی ذغالی:
قارچ Macrophomina phaseolina (Tassi) Goid عامل پوسیدگی ذغالی بر روی بیش از 500 گونه گیاهی زراعی و غیرزراعی شامل سویا، ذرت، پنبه، کنجد، هندوانه، خربزه، سیب زمینی، توت فرنگی، چغندر قند، بادام زمینی، سوزنی برگان و زیتون گزارش شده است(رعیت پناه و همکاران، 1370؛ زینلی، 1378؛ میرابوالفتحی، 1370؛ مرتلی، 2005؛ راف و احمد، 1998؛ بون، 1989). بیماری پوسیدگی ذغالی هر ساله در سالهای خشک و کم باران باعث آلودگی مزارع سویا گردیده و در حال حاضر از مهم ترین بیماریهای قارچی این محصول به شمار میآید(رعیت پناه، 1375). این بیماری از مهمترین بیماری های سویا در جهان به شمار می آید. قارچ بیمارگر باعث بیماری پوسیدگی ذغالی در گیاهان مهم زراعی شامل غلات، بقولات، دانه های روغنی و بعضی از سبزیجات و درختان میوه می گردد(Dhingra and scinclair, 1973, Wyllie, 1989). در مناطق شمالی آمریکا بیماری پوسیدگی ذغالی از نظر اهمیت در رتبه چهارم بعد از بیماریهای نماتد سیست سویا، پوسیدگی فیتوفترایی ریشه و بیماریهای مرگ گیاهچه قرار دارد (Smith and Carvil, 1997). نخستین بار، قارچ عامل پوسیدگی ذغالی(M.phaseolina) در سال 1973 توسط دینگرا و سینکلر از روی گیاه دارویی Coleus در هند گزارش شد(Sinclair, 1973 (Dhingra and. خسارت بیماری پوسیدگی ذغالی در منطقه میسوری هند از سال 1980 به میزان 5 درصد که گاهی به30 تا 50 درصد نیز رسیده است. این بیماری در این منطقه از نظر اهمیت در رتبه دوم بیماریهای سویا قرار دارد Wyllie,1988)). این بیماری در شمال ایران برای اولین بار در سال 1358 از مزارع سویا گزارش شده است(Zad, 1979). همچنین این بیماری طی سالهای 2003 تا 2005 یکی از 10 بیماری مهم سویا در ایالات متحده آمریکا معرفی شده استن (Wrather and .Koening,2006) میزان خسارت بیماری، به قدرت بیماریزایی بیمارگر، شرایط محیطی، وضعیت نمو و سلامتی گیاه هنگام بروز آلودگی، شدت بیماری در مزرعه، نوع رقم و تعداد گیاهان آلوده بستگی دارد (Sinclair and Backman, 1989).
2-2- میزبانهای مهم قارچ(M. phaseolina) در ایران:
M. phaseolina دارای میزبانهای زیادی است و باعث خسارت در بیش از 500 گونه گیاهی در 75 خانواده اعم از تک لپه و دو لپه می شود((Dhingra and Sinclair, 1977; Jana et al., 2003. در برخی از مناطق سویا کاری دنیا خسارت بیماری، 20 الی 50 درصد محصول یا بیشتر گزارش شده است(Almeida et al., 2003). در ایران نیز این بیماری در برخی از مناطق کشت سویا، خسارت قابل توجهی را به این محصول وارد می کندRaeyat panah et al., 2008)). به رغم دامنه میزبانی وسیع این بیمارگر، جنسMcrophomina تنها شامل یک گونه phaseolina بوده ولی در داخل گونه اختلاف ژنتیکی وسیعی مشاهده می گردد(Dhingra and Sinclair, 1972; Dhingra and Sinclair, 1973; Pearson et al., 1986 ; Cloud and Rupe, 1991; Almedia et al., 2003). میزبانهای این قارچ در گروه های مختلف گیاهی نظیر محصولات زراعی، غیر زراعی، باغی، علوفه ای و داروئی قرار میگیرند(جدول2-1).
جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
منبع گزارشمناطقنام علمیمیزبانارشاد، 1374گیلانAlbizzia julibrissinشب خستارشاد، 1374گیلانCamellia sinensisچایارشاد، 1374سافی آبادCarthamus tinctoriusگلرنگارشاد، 1374نامشخصCicer arietinumنخود ایرانیارشاد، 1374آذربایجان- برازجان-Cucumis meloخربزهارشاد، 1374کرج-خوزستانGlycine maxسویاارشاد، 1374گستانGossypium herbaceumپنبه بومیارشاد، 1374گلستانGossypium hirsutumپنبه آمریکاییارشاد، 1374گستان- مازندران- کردستان- سافی آبادHelianthus annuusآفتابگردان
ادامه جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
ارشاد، 1374نامشخصLens esculentaعدسارشاد، 1374نامشخصPhaseolus vulgarisلوبیاارشاد، 1374کرجSinapsis arvensisخردل وحشیارشاد، 1374گلستانSesamum indicumکنجدارشاد، 1374نامشخصVigna sinensisلوبیا چشم بلبلیمحمودی و همکاران، 1379کرجBeta maritimeچغندرقندارزنلو و همکاران، 1379کرجBeta maritimeچغندرقندرعیت پناه و فروتن، 1379مازندرانGlycine maxسویاهوشیارفرد و فلاحتی، 1379اردبیلGossypium herbaceumپنبه بومیافشاری و خزینی، 1379نامشخصOlea europaeaزیتونفصیحیانی و شیروانی، 1379فارسSesamum indicumکنجدحیدریان، 1381اصفهان- یزدAmygdalus communisبادامصلاتی و افشاری آزاد، 1381گلستانBrassica napusکلزاکمانگر و بنی هاشمی، 1381فارسCicer arietinumنخود ایرانیداودی، 1381قزوینOlea europaeaزیتونکرمپور، 1381بوشهرSesamum indicumکنجد
ادامه جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
شیخ الااسلامی و همکاران، 1381کرمانشاهSesamum indicumکنجدیونسی و روانلو، 1383کرمانشاه و آذربایجانBeta maritimeچغندرقندداودی و افضلی، 1383قزوینBeta maritimeچغندرقندرضوی و پهلوانی، 1383اصفهانCarthamus tinctoriusگلرنگبراری و همکاران، 1383مازندرانGlycine maxسویارحمانپور و دانشیان،1383نامشخصHelianthus annuusآفتابگردانرعیت پناه و همکاران، 1385مازندرانGlycine maxسویاآقاجانی و همکاران، 1387گلستانActinidia chinensisکیویادراکی و بنی هاشمی، 1387آذربایجان شرقیArmenica Vulgarisزردآلوشیخ الااسلامی و همکاران، 1387کرمانشاهBeta maritimeچغندرقندادراکی، 1387فارس و بوشهرCucumis sativusخیارادراکی و بنی هاشمی، 1387مازندرانGlycine maxسویاادراکی و بنی هاشمی، 1387آذربایجان شرقیArmenica Vulgarisزردآلوشیخ الااسلامی و همکاران، 1387کرمانشاهBeta maritimeچغندرقندادراکی، 1387فارس و بوشهرCucumis sativusخیارادراکی و بنی هاشمی، 1387مازندرانGlycine maxسویا
ادامه جدول 2-1- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران
ادراکی و بنی هاشمی، 1387کرمانSesamum indicumکنجدگلپایگانی، 1387لرستانVicia fabaباقلاآقاجانی و همکاران، 1387گلستانActinidia chinensisکیویادراکی و بنی هاشمی، 1387آذربایجان شرقیArmenica Vulgarisزردآلوشیخ الااسلامی و همکاران، 1387کرمانشاهBeta maritimeچغندرقندادراکی، 1387فارس و بوشهرCucumis sativusخیارادراکی و بنی هاشمی، 1387مازندرانGlycine maxسویاادراکی و بنی هاشمی، 1387کرمانSesamum indicumکنجدگلپایگانی، 1387لرستانVicia fabaباقلا
2-3- پراکنش جغرافیایی قارچ عامل پوسیدگی ذغالی(M. phaseolina) در ایران و جهان:
M. phaseolina بیمارگری با گسترش جهانی بوده که اولین بار در ایران از مزارع خربزه اطراف اصفهان توسط شریف گزارش شد(غفاریان، 1379). در سال 1345 قارچ عامل بیماری توسط شریف و ارشاد از اطراف مزارع خربزه برازجان جمع آوری گردید(Sharif and Ershad, 1966). پس از آن بیماری در سال 1348 توسط ارشاد و شیرازی از اطراف مزارع خربزه اصفهان جمعآوری شد (Ershad and Shirzadi, 1969). در سال 1358 نیز بیماری در شمال ایران از روی سویاZad, 1979))، در سال 1365 از اطراف مزارع سویا کرجMajidieh-Ghassemi, 1986))، در سال 1368 از مزارع سویا خوزستان(Kiumarsi, 1989)، در سال 1374 از مزارع سویا و آفتابگردان در آذربایجان گزارش شد(Ershad,1995). این بیماری در حال حاضر در استانهای مازندران، گلستان، سمنان، گیلان و استانهای مرکزی بر روی گیاهان مختلف وجود دارد(شکل2- 1). این بیماری علاوه بر ایران در نقاط مختلف سویا کاری دنیا نظیر برزیل، آمریکا، کانادا، آرژانتین، هندوستان، ونزوئلا، کلمبیا، مصر، اروگوئه، مکزیک، آفریقای جنوبی و پاراگوئه شیوع داشته(شکل2- 2) و گاهی با شدت بالا مشاهده شده است(Wrather et al., 1998).


پاسخ دهید